Báo cáo việc làm tháng 8 bùng nổ đã giáng một đòn mạnh vào đà tăng điểm của thị trường tài chính Mỹ ngay trước thềm kỳ nghỉ lễ Lao động (Labor Day) kéo dài [1]. Trong bản tin tài chính cuối ngày “The Close” của Bloomberg Television, các chuyên gia hàng đầu đã cùng mổ xẻ những số liệu lao động bất ngờ, phân tích tác động của hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) lên lạm phát, đồng thời điểm qua những chuyển động quan trọng trong mùa báo cáo tài chính doanh nghiệp, thị trường du lịch lễ hội và bài toán giá trị thực của giáo dục đại học
Thị trường lao động Mỹ trong tháng 8 đã ghi nhận những số liệu bùng nổ vượt xa mọi dự đoán trước đó.
- Số liệu thực tế ấn tượng: Nền kinh tế Mỹ đã bổ sung thêm 162.000 việc làm mới trong tháng 8 [11]. Con số này vượt xa dự báo cao nhất trong cuộc khảo sát của Bloomberg (chỉ ở mức 125.000) và gấp tới 3 lần so với mức ước tính đồng thuận (consensus estimate) của các nhà kinh tế [17].
- Tỷ lệ thất nghiệp ổn định: Tỷ lệ thất nghiệp giữ nguyên ở mức 4,1% [11]. Tuy nhiên, đây là một tín hiệu rất tích cực khi tỷ lệ tham gia lực lượng lao động tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 5 [12]. Tỷ lệ thiếu việc làm (underemployment) cũng cải thiện đáng kể khi giảm từ 7,9% xuống 7,7% [12].
- Mặt trái của bức tranh: Thời gian thất nghiệp trung bình tăng thêm một tuần, và số lượng người thất nghiệp dài hạn đã tăng lên mức 1,9 triệu người so với 1,8 triệu người của tháng trước [12].
Nhận định chuyên gia: Bà Diane Swank, Trưởng bộ phân Kinh tế tại KPMG, đánh giá thị trường hiện tại đang rơi vào trạng thái “low hire, low fire” (tuyển dụng ít, sa thải ít) với mức độ luân chuyển lao động (churn) rất thấp, khiến những người mới tốt nghiệp rất khó tìm việc [13, 16]. Bà nhấn mạnh rằng mức thất nghiệp 4,1% đã được Fed coi là trạng thái “toàn dụng nhân dụng” (full employment) [12, 13]. Thêm vào đó, áp lực lạm phát dịch vụ cứng đầu (sticky service sector inflation) xuất phát từ tình trạng thiếu hụt lao động cục bộ và sự gia tăng tiền lương ở các ngành dịch vụ, y tế đang là mối lo lớn cho các quan chức có quan điểm diều hâu (hawks) tại Fed [14]. Bà Swank ví lạm phát như căn bệnh ung thư và nhấn mạnh: “Dù việc chữa trị có thể rất đau đớn, nhưng có một phương thuốc triệt để vẫn tốt hơn là để lạm phát di căn” [18].
Phản ứng của thị trường tài chính: Ngay sau khi báo cáo được công bố, tâm lý “tin tốt là tin xấu” (good news is bad news) lập tức bao trùm thị trường [1]. Sức mạnh của thị trường lao động làm dấy lên mối lo ngại Fed sẽ tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ [1, 3]:
- Thị trường cổ phiếu sụt giảm: Chỉ số S&P 500 giảm 0,4%, Dow Jones giảm 0,5%, và Nasdaq Composite giảm 0,3% [46, 56]. Ngược lại, chỉ số vốn hóa nhỏ Russell 2000 lại lội ngược dòng tăng 0,25% [46].
- Lợi suất trái phiếu tăng vọt: Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 2 năm (nhạy cảm nhất với chính sách của Fed) tăng lên mức 4,37%, có thời điểm chạm sát 4,42% [1, 37, 53]. Kỳ hạn 30 năm dao động ở mức 5,25% – giữ vững gần mốc cao nhất kể từ năm 2007 [53]. Lợi suất kỳ hạn 10 năm đóng cửa ở mức 4,78% [42].
- Kỳ vọng lãi suất thay đổi: Khả năng Fed tăng lãi suất ngay trong tháng 9 đã vọt lên mức 60%, và tỷ lệ đặt cược cho một đợt tăng lãi suất vào tháng 12 là 53% [3].
Trái ngược với suy nghĩ thông thường rằng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ giúp tối ưu hóa quy trình, tăng hiệu suất và tạo ra xu hướng giảm phát (deflationary), các chuyên gia tài chính trong chương trình đã chỉ ra một khía cạnh hoàn toàn ngược lại [36].
- Xung lực lạm phát từ xây dựng hạ tầng: Bà Julie Beiel (Portfolio Manager tại Kane Anderson RDN) và bà Ayako Yoshioka (Chiến lược gia đầu tư cấp cao tại Wealth Enhancement Group) nhận định rằng làn sóng AI hiện tại đòi hỏi một quá trình xây dựng hạ tầng vật lý vô cùng khổng lồ [4, 10, 38]. Lực đẩy lạm phát vật lý này đến từ việc tiêu tốn dòng vốn cực lớn vào chất bán dẫn, trung tâm dữ liệu, nguồn năng lượng và các thành phần công nghiệp phụ trợ [38]. Điều này tương tự như làn sóng xây dựng cáp quang internet những năm 1990 nhưng ở một quy mô rộng lớn và tốn kém hơn rất nhiều [38].
- Thay đổi cơ cấu tài trợ vốn của Big Tech: Thay vì chỉ vận hành bằng dòng tiền hoạt động (operating cash flow) như trước đây, các tập đoàn công nghệ lớn (hyperscalers) đang phải huy động vốn mạnh mẽ thông qua cả thị trường nợ (trái phiếu) và phát hành thêm cổ phiếu [39, 42]. Dự kiến, lượng phát hành trái phiếu doanh nghiệp công nghệ hạng đầu tư (IG tech debt) sẽ chiếm khoảng 8% tổng lượng phát hành mới trong năm nay và năm tới, tạo ra sự cạnh tranh trực tiếp về vốn đối với các công cụ phi rủi ro như trái phiếu chính phủ Mỹ [40, 41].
Bản tin ghi nhận hàng loạt biến động mạnh mẽ của các cổ phiếu lớn sau các công bố quan trọng:
- Lululemon (LULU) – Cú rơi lịch sử đáy 8 năm: Cổ phiếu của gã khổng lồ đồ thể thao sụt giảm nghiêm trọng từ 17,5% đến 18% sau khi công ty cắt giảm dự báo kết quả kinh doanh cả năm lần thứ hai liên tiếp [2, 3, 58]. Doanh nghiệp đang phải đối mặt với những thách thức nội tại rất lớn liên quan đến chất lượng sản phẩm (bê bối quần legging bị xuyên thấu) khiến người tiêu dùng mất lòng tin [50]. Morgan Stanley đã hạ giá mục tiêu của LULU xuống còn $83 với xếp hạng dưới tỷ trọng (underweight) [19]. Tất cả áp lực này đang đè nặng lên vai tân CEO Heidi O’Neal khi bà chính thức tiếp quản vào tuần tới [49, 58].
- Zscaler (ZS) – Thách thức từ kỳ vọng của phố Wall: Mặc dù báo cáo doanh thu và lợi nhuận quý 4 vượt ước tính, cổ phiếu Zscaler vẫn sụt giảm hơn 6% [24]. Nguyên nhân chủ yếu đến từ dự báo tăng trưởng doanh thu năm tới chỉ đạt 16-17%, bị giới phân tích đánh giá là quá thận trọng so với mức tăng trưởng doanh thu định kỳ hàng năm (ARR) đạt 25% vừa qua [29]. CEO Jay Chaudhry nhấn mạnh bảo mật AI là động lực tăng trưởng lớn nhất lịch sử công ty khi hơn 90% tổ chức được đánh giá có tài sản AI lộ trên internet và 1/3 trong số đó có lỗ hổng dễ bị khai thác [24, 26, 27]. Công ty đang tiến hành tái cơ cấu và phân bổ lại 3% nhân sự để tập trung nguồn lực vào các giải pháp tăng trưởng trọng điểm AI [28].
- Tesla (TSLA) – Nỗi thất vọng Cybercab: Cổ phiếu Tesla giảm gần 6% sau sự kiện ra mắt Cybercab diễn ra trầm lắng và thiếu đi các thông tin chi tiết đáng giá mà Wall Street mong đợi [2, 57]. Đồng thời, các cơ quan quản lý cũng đang mở cuộc điều tra liên quan đến dữ liệu tự lái mà hãng dùng để tự chứng nhận phương tiện [2, 57].
- Robin Hood & AMC – Tranh chấp token hóa cổ phiếu: Cổ phiếu Robin Hood giảm nhẹ sau khi bị CEO AMC, ông Adam Aron, chỉ trích dữ dội vì tự ý tung ra phiên bản token hóa cổ phiếu AMC giao dịch trên blockchain của hãng mà không có sự đồng ý của AMC [2, 53, 57]. Aron gọi sản phẩm này là “đáng khinh bỉ và xúc phạm” [2, 53, 57].
- Fair Isaac (FICO): Cổ phiếu bốc hơi hơn 15% sau khi Giám đốc Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang tái khẳng định những chỉ trích gay gắt về mức chi phí quá cao của điểm tín dụng tiêu dùng [2, 57, 58].
- Ngành Hàng không – Áp lực giá nhiên liệu dài hạn: Cổ phiếu hàng không ghi nhận đà tăng nhẹ trước kỳ nghỉ lễ nhờ giá dầu giảm ngắn hạn [32]. Tuy nhiên, theo ông George Ferguson (Bloomberg Intelligence), giá nhiên liệu máy bay neo cao (gần mức đỉnh $4,50 – $5,00/gallon) vẫn là rào cản rất lớn cho biên lợi nhuận của các hãng khi bước vào mùa thu và mùa đông [32, 33]. Delta Air Lines được đánh giá cao nhất nhờ sở hữu năng lực định giá mạnh mẽ tập trung vào phân khúc khách hàng cao cấp, theo sau là United và American, trong khi các hãng giá rẻ (LCC) như JetBlue gặp khó khăn hơn hẳn [34].
- Previews Adobe & Oracle tuần tới:
- Adobe bổ nhiệm CEO nội bộ mới Anil Chakravarthy (hiệu lực từ ngày 1/12) gây thất vọng cho giới đầu tư (vốn kỳ vọng ông Dave Wadhwani năng động hơn), khiến cổ phiếu giảm 6% [20, 21].
- Oracle đối mặt với những lo ngại về khoản nợ khổng lồ 130 tỷ USD (so với 30 tỷ USD tiền mặt và 30 tỷ USD dòng tiền) và biên lợi nhuận thấp hơn khi Larry Ellison quyết liệt chuyển dịch mô hình kinh doanh sang hạ tầng AI [22, 23].
Người dân Mỹ đối mặt với một kỳ nghỉ lễ Lao động vô cùng đắt đỏ theo dữ liệu mới nhất từ AAA [58]:
- Chi phí đồng loạt tăng: Giá vé máy bay nội địa tăng trung bình 2% so với năm ngoái, trong khi số lượng đặt phòng khách sạn tăng tới 9% [58]. Đối với những người chọn di chuyển bằng đường bộ, giá xăng đã đạt mức cao kỷ lục lịch sử đối với tháng 9, đi kèm giá dầu diesel cũng chạm mức cao nhất [58, 60].
- Vé máy bay quốc tế đắt đỏ: Giá vé máy bay quốc tế tăng 12% so với kỳ nghỉ năm ngoái [60]. Tính chung, giá vé máy bay đã tăng vọt tới 27% kể từ năm trước nữa [60].
Lời khuyên từ Becky Blaine (Senior Newsletter Editor tại The Points Guy):
- Hãy tận dụng tối đa điểm thưởng và dặm bay để tiết kiệm chi phí [59, 62].
- Nên đặt phòng trực tiếp với các khách sạn lớn để hưởng ưu đãi thành viên thân thiết thay vì qua trung gian [62].
- Sử dụng các công cụ tìm kiếm trực tuyến thông minh như Google Flights hoặc tiện ích Points Path để so sánh trực tiếp giữa thanh toán bằng tiền mặt và điểm thưởng [64].
- Đăng ký các dịch vụ ứng dụng AI thông minh như Junova hay Payback để tự động theo dõi biến động giá vé và tự động thực hiện quy trình hoàn tiền chênh lệch (flight credit) khi giá vé giảm [64].
- Tránh mua vé hạng phổ thông cơ bản (basic economy) vì các hạn chế khắt khe về hành lý, chọn chỗ và tính phí ẩn có thể khiến chi phí thực tế đắt hơn cả hạng phổ thông thông thường [65].
Mùa tựu trường (back-to-school) năm nay tiếp tục khơi lại cuộc tranh luận gay gắt về giá trị thực tế của tấm bằng đại học 4 năm trước bối cảnh chi phí leo thang [66, 67, 73].
- Giá trị của việc hoàn thành chương trình: Ông Michael Stiper, Hiệu trưởng trường SUNY Purchase, khẳng định tấm bằng đại học 4 năm vẫn vô cùng giá trị cho tương lai của sinh viên [67]. Tuy nhiên, từ khóa quan trọng ở đây là phải “hoàn thành” khóa học [67]. Việc bỏ dở giữa chừng sẽ để lại gánh nặng nợ nần lớn mà không đem lại lợi thế trên thị trường lao động [67].
- Xu hướng dịch chuyển sang trường công: Chi phí đắt đỏ đang đẩy nhiều gia đình hướng tới hệ thống giáo dục công lập (như hệ thống đại học bang New York – SUNY) nhờ mức học phí hợp lý và lộ trình giảm thiểu nợ nần [68, 69]. Mức nợ trung bình của sinh viên tốt nghiệp SUNY Purchase chỉ dưới $25.000 [70]. Nhiều sinh viên phải tự nỗ lực bằng cách làm trợ lý ký túc xá (RA) để được miễn phí phòng ở, xin học bổng Excelsior hoặc thậm chí tự sản xuất chương trình nghệ thuật gây quỹ hàng ngàn USD để đóng học phí [74, 75].
- Sự sụt giảm kỷ lục của sinh viên quốc tế: Dữ liệu mới từ Common App cho thấy số lượng hồ sơ đăng ký của sinh viên quốc tế vào các trường đại học Mỹ trong mùa thu này đã giảm tới 10% – mức sụt giảm mạnh nhất trong ít nhất một thập kỷ [79]. Đây là mối đe dọa nghiêm trọng đối với mô hình kinh doanh của các trường đại học Mỹ, bởi sinh viên quốc tế thường đóng toàn bộ học phí (full freight), giúp bù đắp chi phí và trợ cấp cho sinh viên trong nước [80]. Sự sụt giảm chủ yếu xuất phát từ những rào cản chính sách thị thực (visa) chậm trễ và các đề xuất thắt chặt của chính quyền Trump (như đề xuất tăng phí visa H-1B lên hơn 100.000 USD) [82, 83]. Sự uy tín của giáo dục Mỹ đang dần bị lu mờ trước các điểm đến cạnh tranh khác có chi phí và rủi ro thấp hơn như Đức, Pháp, Canada, hay Nhật Bản [84].
- DOJ thắt chặt quản lý tuyển sinh: Bộ Tư pháp Mỹ dưới sự dẫn dắt của bà Harmeet Dhillon (Trưởng bộ phận Dân quyền) đang tăng cường các cuộc điều tra và kiện tụng nhắm vào các chương trình tuyển sinh và học bổng dựa trên chủng tộc tại các trường trung học công lập chuyên (Stuyvesant, Bronx Science, Lowell High School) và các trường đại học hàng đầu (Stanford, Yale Med, Duke Law, William & Mary) [85, 86]. Mục tiêu là thực thi nghiêm ngặt phán quyết cấm tuyển sinh dựa trên chủng tộc (affirmative action) của Tòa án Tối cao Mỹ [86, 87]
. Điểm tin nhanh: Các sự kiện đáng chú ý trong tuần tới
Sau kỳ nghỉ lễ Lao động, giới đầu tư cần đặc biệt lưu ý các sự kiện quan trọng sau [87, 88]:
Thứ Ba: Các mức thuế trả đũa của Canada đối với hàng hóa Mỹ chính thức có hiệu lực; bầu cử sơ bộ tại New Hampshire và Rhode Island [87].
Thứ Tư: Apple chính thức trình làng dòng iPhone mới trong sự kiện ra mắt sản phẩm lớn đầu tiên dưới thời tân CEO John Ternis [88]. Bộ Tài chính Mỹ bắt đầu mở rộng chương trình mua lại trái phiếu kỳ hạn dài [88]. Đảng Cộng hòa khai mạc Đại hội Giữa nhiệm kỳ Quốc gia đầu tiên tại Dallas [88].
Thứ Năm: Oracle, Adobe và Macy’s công bố báo cáo tài chính; ECB công bố quyết định lãi suất; công bố chỉ số lạm phát bán buôn (wholesale inflation) của Mỹ [88].
Thứ Sáu: Công bố báo cáo chỉ số giá tiêu dùng CPI cực kỳ quan trọng của Mỹ – nhân tố cốt lõi định hình quyết định lãi suất sắp tới của Fed [88].
